terapi - terapist .COM
Antalya Terapi , Psikoterapi ve Danışma Merkezi
Psikiyatrist - Psikoterapist
Uzm.Dr. Emine Filiz ULUHAN

Yeşilbahçe Mah. Portakal Çiçeği Cad. 1460 Sok.
No:6 K:3 D:24 TURUNÇ PLAZA ANTALYA
0242 311 44 33



»Kişilik ve Kişilik Bozukluğu

Çocukluk döneminde belirmeye başlayarak, ergenliğin sonunda ya da genç yetişkinlik döneminde yörüngesine oturan karakter özellikleri, sorunlarla başa çıkma tarzları ve toplumsal çevre ile etkileşim biçimleriyle kendini gösterir. Belli davranışlar kümesi ve bazı kendine özgü ayırıcı özellikler bireyin kişiliğini, yani karakteristik özelliklerini oluşturacaktır.

Psikoloji dünyasında, psikiyatrist ve psikologlarca kabul edilen 5 faktörlü kişilik özellikleri modelini şöyle özetleyebiliriz.

1)Dışa dönüklük / içe dönüklük: Enerji, aktivite, olumlu duygular, pozitif düşünme, başkaları tarafından motive edilmeye ihtiyaç, diğerlerinin ortaklığını aramak, birlikte hareket etme ihtiyacı gibi özellikleri barındırır.

2)Sorumluluk / öz disiplin: Spontane yani kendiliğinden davranma yerine planlı hareket eğilimi, sorumluluklarının bilinciyle davranma, başarıya odaklanma, başarma yolunda engellerden yılmayarak azim gösterme özelliklerini içerir.

3)Deneyime açıklık: Kalıp ve standartlarını zorlayan, hislerine ağırlık veren, hayalleri sınır tanımayan, maceraya yatkın, sıra dışı fikirler üretebilen, sanat ve bilimi takdir eden, yeniliklere açık.

4)Uyumluluk / geçinilebilirlik: Zıtlık, ters düşme yerine orta yolu bulmaya, uyum sağlamaya eğilimli, şüpheci olmak yerine olumlu beklentilere sahip, merhametli, özverili, yardıma hazır.

5)Nörotisizm: Duyguların uçlarda yaşandığı duygusal dengesizlik, öfke, kaygı, alınganlık, bunaltı, sinirlilik, mutsuzluk gibi tatsız duygulara çabuk kapılma özellikleri.

Bu 5 temel kişilik özellikleri, bireylerde belli oranlarda bulunur ve yüzdesine göre bazı özellikler ağır basar. Bireysel istisnalar her zaman mümkündür. Deneyime açık bir bireyin ufku geniş, hayalleri büyük, meraklı, kültürleri tanımaya istekli, duyguları kuvvetli, yenilikçi bir yapısı mevcutken, müzikle veya edebiyatla ilgisi olmayabilir.

Dışa dönük bir birey de, zaman zaman yalnız kalıp, kafa dinlemeyi, sessiz bir tatili tercih edebilir.

Kişilik özellikleri karakter yapımızı oluştursa, hareketlerimizi yönlendirse de, insan toplumsal beklentiye uyum sağlamak durumundadır ve yetişkin kişiliğinin oluşumunda toplumsal taleplerin rolü büyüktür.

Psikiyatrik açıdan kişilik bozukluğu diyebilmek için, insanlardaki ayırt edici özelliklerin, toplumsal rollerin en azından bazılarını yerine getirmesini önleyecek şekilde katı ve uyumsuz olması gerekir.

Kişilerarası kronik sorunlar ve kişinin kendi kimliği ve benlik duygusu ile ilgili yaşadığı uyumsuzluk ve problemler, psikiyatride kişilik bozukluğunun temelini oluşturur.

Psikiyatrik tanı olarak kişilik bozukluğu diyebilmek için, kişinin davranış özellikleri yaygın, katı, kalıcı ve uzun süreli olmalı, biliş, duyuş, kişiler arası etkileşim ve dürtü denetiminde işlev bozukluğuna yol açmalıdır.

Kişilik bozukluğu olanlar kendi hayatlarında zorluklar yaşadıkları kadar başkalarının hayatında da zorluk yaratırlar. Bu bireyler, diğer insanlar tarafından çelişkili, kafa karıştırıcı, can sıkıcı, ne yapacakları kestirilemeyen, belli derecelerde kabul edilemez davranışlara sahip kişiler olarak algılanır.

Kişilik bozukluklarının psikiyatrideki ayırıcı özelliklerinden biri de yakın geçmişteki psikolojik sorunlardan kaynaklanmamasıdır. Bu kişiler sürekli olarak dünyayı yanlış algılamakta, bu da davranış örüntülerinde uyumsuzluk yaratmaktadır. Bazı vakalarda hayatın ilk dönemlerinde yaşanan stres yaratıcı travmatik olaylar çarpık kişilik örüntülerinin gelişmesine zemin hazırlayabilmektedir.

Kişilik bozuklukları, biçim ve şiddet yönünden büyük farklılıklar gösterir. Hafif vakalar sadece yakın çevre tarafından fark edilir. Bunlar çoğu kez sorunlu, ilginç, tanınması güç, nevi şahsına münhasır yani kendine özgü davranış ve karakteri olan kişiler olarak gösterilir.

Kişilik bozuklukları, benzer özellikleri çerçevesinde üç grupta ele alınır.

Şizoid ve şizotip kişilik bozuklukları, A kümesi içinde yer alan, güvensizlik ve kuşkuculuktan sosyal izolasyona kadar değişen görünümler sergileyen, tuhaf ya da eksantrik olarak tanımlanan insanları tarifler.

B kümesi içinde yer alan histriyonik, narsistik, antisosyal ve sınırda kişilik bozuklukları sergileyen kişiler ise dramatik, duygusal ve dengesiz davranışlar gösterirler.

Kaçınmacı, bağımlı ve obsesif- kompülsif kişilik bozuklukları ise C kümesinde yer alırlar, ortak özellikleri kaygı ve korku belirtileri sergilemeleridir.

Son zamanlarda, depresif ve pasif- agresif kişilik bozukluğu olarak iki yeni tanımlama yapılmış olup, psikiyatri literatürüne girmiştir.

Kişilik bozukluklarının yaygınlığı üzerinde geniş kapsamlı çalışmalar az olsa da, Amerikan Psikiyatri Birliği, nüfusun ortalama %12-13’ ünün, yaşamlarının bir bölümünde, en az bir kişilik bozukluğu ölçütüne uyduğunu söylemektedir. Birçok psikiyatrist ve psikoloji ile ilgilenen uzman, toplumda en az %10’ luk bir kesimde, en az bir kişilik bozukluğu türü bulunduğunda hemfikirdir.

Psikiyatride kişilik bozukluklarının değerlendirilmesinde, normal kişiliğin açıklamasında kullanılan 5 temel kişilik özelliğini oluşturan alt bileşenlerin ölçülmesinden yararlanılır. Örneğin, kaygı, öfke-düşmanlık, depresyon, benlik bilinci, tepkisellik ve incinebilirlik nörotisizmin altı farklı yönüdür. Bu 6 alt bileşenin kişideki oranlarına göre bireydeki kişilik bozukluğu şekillenmektedir.

 Benzer biçimde dışadönüklük özelliğinin de, sıcaklık, girginlik, girişkenlik, etkinlik, heyecan arama ve olumlu duygulardan oluşan 6 alt yönü olduğunu belirtebiliriz. Bunların her birindeki oranların farklılığını göz önüne alırsanız, bu sistemin ne denli genişleyebileceğini tahmin edebilirsiniz.

 Kişilik özellikleri, kişilik yapısı ve kişilik bozuklukları tanısı, bu sınıflamalara göre konur, fakat herhangi birisinin bu ideal tanımlamalara tam olarak uyması çok enderdir.

 Birçok hastada, bu bozuklukların bazılarının eş zamanlı olarak birlikte bulunması da nadir değildir. 900 psikiyatri hastası üzerinde 10 yıl önce yapılan bir araştırmada, hastaların %60’ ında birden çok, %25’ inde ikiden fazla kişilik bozukluğu aynı anda saptanmıştır.

Rorschach, Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri (MMPI), Enneagram gibi testlerle kişilik özellikleri saptanarak, kişilik bozuklukları tanısı konabilir, psikiyatrik ve psikolojik hastalıklarda tedavi yönlendirilebilir.

                                                                                                                             Psikiyatrist , Psikoterapist Emine Filiz Uluhan